ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΕΡΑ Αγίου Δημητρίου

Η πολιτική του κατακλυσμού

Του Παύλου Τσίμα

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Σάββατο 10 Νοεμβρίου 2012 , TA NEA

«Ατυχες οι κυβερνήσεις που βρέθηκαν στην εξουσία τον καιρό του κατακλυσμού». Σε αυτή τη μικρή φράση συνοψίζει ο Ερικ Χόμπσμπομ, στην «Εποχή των άκρων», τον πολιτικό σεισμό που συγκλόνισε τον κόσμο τα πρώτα χρόνια μετά το Κραχ του 1929-30. Καμιά κυβέρνηση δεν επέζησε της καθόδου στην οικονομική άβυσσο, είτε ήταν κυβέρνηση της Δεξιάς, όπως στην Αμερική, είτε της Αριστεράς, όπως οι κυβερνήσεις των Εργατικών στη Βρετανία και στην Αυστραλία. Στη Λατινική Αμερική δώδεκα κυβερνήσεις ανετράπησαν μέσα σ' έναν χρόνο - οι δέκα με στρατιωτικά πραξικοπήματα. Στη Γερμανία και στην Ιαπωνία η κρίση έφερε στην εξουσία ακραία, μιλιταριστικά καθεστώτα που άνοιξαν την πόρτα στον πόλεμο. Και στην Ελλάδα η κρίση και η πτώχευση του 1932 εξαέρωσαν το πολιτικό σύστημα του Διχασμού, μαζί και τον βενιζελισμό, το αναγεννητικό πολιτικό κίνημα που είχε ανορθώσει τη χώρα μετά την προηγούμενη χρεοκοπία της.

Τα στρατιωτικά πραξικοπήματα και τα μιλιταριστικά κινήματα δεν είναι πια της εποχής, ευτυχώς (αν και οι θαυμαστές των δεύτερων έπιασαν στασίδι στην ελληνική Βουλή). Αλλά, κατά τα άλλα, ένας πολιτικός σεισμός σαρώνει και τον δικό μας κόσμο, τον κόσμο της δεύτερης μετά το 1929 μεγάλης, παγκόσμιας κρίσης. Καμιά κυβέρνηση δεν επέζησε των εκλογών σε καμιά από τις χώρες που χτύπησε η κρίση. Κάποιες μάλιστα δεν πρόλαβαν καν να πάνε σε εκλογές - όπως στην Ιταλία και στην Ελλάδα. Η επανεκλογή Ομπάμα αποτελεί εξαίρεση. Ενδιαφέρουσα εξαίρεση. Ισως επειδή στις ΗΠΑ η κρίση χτύπησε νωρίτερα, είχε προηγηθεί της πρώτης του εκλογής και χρεώνεται ακόμη στον προκάτοχό του. Ή ίσως επειδή ο Ομπάμα αρνήθηκε να ανάψει κερί στους σκοτεινούς θεούς της λιτότητας, στους οποίους θυσιάζονται οι ευρωπαϊκές κοινωνίες για να «κερδίσουν την εμπιστοσύνη των αγορών», και προτίμησε να ακολουθήσει μια επεκτατική, κεϊνσιανή πολιτική, για να ανακόψει την ύφεση και να περιορίσει την ανεργία.

Ο Ομπάμα παραμένει εξαίρεση, πάντως.

Εξαίρεση στο διεθνές σκηνικό της κρίσης αποτελεί και η Ελλάδα. Γιατί αυτό που ζούμε εμείς δεν είναι η πτώση ενός κόμματος από την εξουσία - όπως συνέβη στις ομοιοπαθείς χώρες, στην Ιρλανδία, στην Πορτογαλία και στην Ισπανία ή ακόμη και στη Γαλλία. Είναι κάτι σαν γενική κατεδάφιση. Και αυτό που κατεδαφίζεται δεν είναι η πολιτική δύναμη που είχε την κατά Χόμπσμπομ «ατυχία» να κυβερνά την ώρα που συνέβη το κακό. Είναι ένα πολιτικό σύστημα που, στα κοντά σαράντα χρόνια της μεταπολίτευσης, συνδέθηκε με τη μακρότερη στην ελληνική ιστορία περίοδο δημοκρατικής ομαλότητας, εδραιωμένη στην ισχυρότερη, μαζικότερη και συναινετικότερη θεμελίωση που είχε ποτέ ο κοινοβουλευτισμός σε αυτά τα χώματα.

Το ξέραμε, βέβαια, εξαρχής ότι αυτή η νεωτερική περίοδος, με τα καλά και τα κακά της, είχε θεμελιωθεί με παλιά υλικά, ότι η πολιτική ωριμότητα της μεταπολιτευτικής δημοκρατίας είχε εξαγοραστεί μέσω ενός μαζικότατου και διαρκώς διευρυνόμενου πελατειακού συστήματος, ότι η σχέση των κομμάτων εξουσίας με τους πολίτες είχε περάσει από το στάδιο των προσωπικών εξυπηρετήσεων σε ένα στάδιο όπου οι ψηφοφόροι περίμεναν ως ανταπόδοση της ψήφου την διευρυμένη αναπαραγωγή του «καταναλωτικού δικαιώματος» σε όλο και υψηλότερο επίπεδο. Αλλά δεν φανταζόμασταν πόσο γρήγορα και πόσο οδυνηρά θα συμπαρέσυρε η πτώση του πελατειακού συστήματος, η αδυναμία αναπαραγωγής του εξαιτίας της κρίσης, και το πολιτικό σύστημα που το υπηρετούσε. Ούτε πόσο θα έλειπαν την κρίσιμη ώρα οι πειστικές εναλλακτικές λύσεις.

Το δράμα μας - όπως το ζήσαμε ξανά, με πυκνή θεατρικότητα, στη Βουλή την περασμένη Τετάρτη - είναι, λοιπόν, αυτό: Οτι οι μεν πολιτικές δυνάμεις που ανέλαβαν την ευθύνη να διαχειριστούν την κατάρρευση και την ομαλή μετάβαση προς ένα διαφορετικό μέλλον, με το προστατευτικό δίχτυ του ευρώ κάτω από τα πόδια μας, αποδεικνύονται μοιραία σημαδεμένες από το παλιό καθεστώς, όπου ευδοκίμησαν, να το σέρνουν σαν αλυσίδα στα πόδια τους. Οι δε πολιτικές δυνάμεις που υπόσχονται το μέλλον, αμέτοχες παλαιών αμαρτιών, αποδεικνύονται, με πρώτη ευκαιρία, έτοιμες να φλερτάρουν με τις πιο χυδαίες επιβιώσεις του παλιού πελατειακού συστήματος, έτοιμες να υποσχεθούν με χαμόγελα αυτοπεποίθησης, την ανέφικτη αναπαραγωγή του.